اشاره ـ در اين فصل، علل صدور فتواي حرمت از سوي مراجع عظام و علماي اعلام مورد بررسي قرار مي‏گيرد؛ از اين رو آنچه مبناي تنظيم و ترتيب ذکر فتاواست، علت صدور حکم (ذکر شده در متن فتوا) بوده است و نه شأن علمي آن بزرگواران؛ هر چند بسياري از علماي ديگر نيز در خصوص منع قمه‏زني فتواهايي داشتند که دستيابي به آنها، به دليل عدم دسترسي کامل به منابع معتبر، ممکن نشد.

1. وهن بودن قمه زني

الف ـ فتاوي مراجع تقليد
حضرت آيت الله العظمي خويي و شيخ جواد تبريزي (رحمهما الله) (75)
سؤال 1404: زنجير زني و قمه زني از اموري است که در ماه محرم الحرام مشاهده مي شود، چنانچه اينگونه اعمال اضرار به نفس بوده و يا موجب انتقاد و سوء برداشت بيگانگان گردد، انجام آنها چه حکمي دارد؟ (76)
آيت الله العظمي خوئي: چنانچه اينگونه اعمال موجب ضرري معتنا به (قابل توجه) گردد و يا مستلزم بي احترامي و اهانت شود ، جايز نمي باشد. (77)
آيت الله العظمي تبريزي: داخل بودن امور مذکور تحت عنوان جزعي که بجهت مصيبت سيدالشهداء(ع) مستحب مي باشد، محل تأمل است. (78)
سؤال 1405: در مورد جواز زنجير زني و قمه زني از شما سؤال شد ؛ فرموديد چنانچه اينگونه اعمال مضر به نفس بوده و يا موجب بي احترامي و اهانت شود جايز نمي باشد . اگر ممکن است توضيح بيشتري بفرماييد؟ (79)
آيت الله العظمي خوئي: ضرر معتنا به ( قابل توجه ) عبارت است از امري که وقوع آن ، قابل چشم پوشي نيست مانند هلاکت نفس يا بيماري که منجر به هلاکت نفس شود ، و منظور از هتك و توهين ، چيزي است که موجب خاري و سبکي مذهب در نظر عرف کج انديش گردد. (80)
سوال : قمه زني در عزاداريها از نظر شرعي چه صورت دارد؟ (81)
حضرت آيت الله العظمي حاج شيخ جواد تبريزى(ره)
عزاداري بايد طوري باشد که موجب وهن بر شيعه نباشد.
حضرت آيت الله مکارم شيرازي:
اقامه عزاي حسيني از افضل شعائر است ، ولي بايد از آنچه به بدن ضرر مي رساند يا مايه وهن مذهب است پرهيز کرد.
حضرت آيت الله العظمي خامنه‏اي
قمه‏زنى علاوه بر اينكه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمى‏شود و سابقه‏اى در عصر ائمه(ع) و زمان‏هاى بعد از آن ندارد و تأييدى هم به شكل خاص يا عام از معصوم (ع) در مورد آن نرسيده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب مى‏شود؛ بنابراين در هيچ حالتى جايز نيست. و چنانچه در اين مورد نذرى وجود داشته باشد، نذر واجد شرايط صحّت و انعقاد نيست. (82)

علما و مراجع معظم تقليد، در اين مسئله اجماع دارند که هر عملي که موجب «وهن (83)اسلام» ‏شود، حرام است و بايد از آن خودداري کرد؛ (84) به عنوان نمونه به پاسخ فقها درباره استفتائي که در آن به بعضي رفتارهاي وهن‏آميز در عزاداري‏ها اشاره شده، توجه فرماييد؛ (85)
حضرت آيت الله بهجت:
اگر موجب وهن مقدسات شود، جايز نيست.

حضرت آيت الله سيستاني:
بايد از کارهايي که عزاداري را خدشه‏دار مي‏کند، اجتناب شود.
حضرت آيت الله فاضل لنکراني:
هر عملي که موجب وهن مذهب شود، جايز نيست.
حضرت آيت الله صافي گلپايگاني:
در موردي که موجب وهن مذهب شود، از آن خودداري گردد.

ب ـ ساير علما
حضرت آيت الله علي مشكيني(ره)
بعد التسليم و التحيه، امور مذکور فوق بنفسه در شرع اسلام مورد اشکال و بلکه بعضي از آنها ذاتا محرم است مسلمين بايد از وارد کردن آنها در مراسم تعزيه حضرت حسين(عليه الصلاه و السلام) که يکي از عبادات است جدا خودداري نمايند علاوه آنکه عزاداري آن حضرت عمل عبادي سياسي است پس بايد از مخلوط شدن کارهايي که جنبه سياسي آن را مخدوش و يا عنوان خرافيت و وهن اسلام مي بخشد اجتناب نمود گذشته از اينها اعمال فوق مورد نهي مقام معظم ولايت امر مسلمين قرار گرفته و حکم معظم له واجب الاتباع است. خداوند بر ملت معتقد و هشيار و سياست فهم ايران توفيق تبعيت در احکام الهي و عزاداري مورد رضايت حضرت بقيه الله عنايت فرمايد.

حضرت آيت الله شهيد سيد محمد صادق صدر(ره)
طبيعي است که در اين گونه جاري کردن خون از سر، به صورت عمدي، نه استحبابي وجود دارد و نه مواسات و همدردي با اهل بيت(ع)، در آن ديده مي¬شود. همچنان که هيچ يک از علمايي که من مي¬شناسم، اعتقاد به حليّت اين عمل ندارند و حتي در صورتي که ما اين اعمال را به حکم اولي نيز مباح تصور کنيم، باز هم به خاطر آنکه باعث وهن و توهين به مذهب شده و شيعيان را به وحشي¬گري و بدعت¬گذاري متهم مي کنند، حرام مي باشد؛ اين در حالي است که ائمه(ع) همواره ما را بر ترک کردن اعمالي که موجب زشت نشان دادن اهل‏بيت(ع) مي‏شود، توصيه نموده و مي‏فرمودند: «شيعتنا كُونُوا لَنَا زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا عَلَيْنَا شَيْناً.» (86)
حضرت آيت الله جوادي آملي
چيزي كه مايه وهن اسلام و پايه هتك حرمت عزاداري است، جايز نيست، انتظار مي رود از قمه زني و مانند آن پرهيز شود.

حضرت آيت الله مهدي روحاني(ره)
چون اعمال شيعه و پيروان اهل بيت(ع)، مورد توجه و مداقه است. بايد از امور ياد شده که باعث وهن مذهب است، جداً اجتناب کرد؛ علاوه بر اين¬که ولي امر مسلمين از اين امر نهي فرموده و اطاعت معظم له واجب است. 7 محرم 1415

حضرت آيت الله ابراهيم اميني
بسمه تعالي
با اينکه عزاداري براي سرور شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(ع) يک عبادت و موجب تقرب به خداوند سبحان است و ائمه معصومين(ع) در اين باره تاکيد دارند، ليکن بر علاقه مندان به اهل بيت واجب است از انجام امور فوق اجتناب نمايند؛ زيرا اولا امور مذکور در بين عرف مردم به عنوان عزاداري مرسوم نيست و حکم به استحباب و مشروعيت آنها بدون وجه است. ثانيا در اوضاع و شرايط کنوني جهان امور مذکور از خرافات به شمار مي‏رود و موجب وهن شيعه مي‏باشد. و ثالثا مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه اي دامت براکاته از انجام اين قبيل امور نهي شديد فرموده اند و اطاعت از معظم له بر همه شيعيان و پيروان ولايت فقيه لازم و مخالفت با آن حرام است بدين جهت از عموم شيعيان انتظار مي رودکه در انجام مراسم عزاداري از اين قبيل امور اجتناب نمايند خدا ما را از شيعيان راستين امام حسين(ع) قرار دهد.

حضرت آيت الله ملکوتي
عزاداري حضرت سيد الشهداء سبط رسول‏الله(ص) بايد لايق و شايسته به آن امام بزرگوار باشد و موجب وهن و تضعيف اسلام ومذهب تشيع نباشد بلکه مثل قيام آن حضرت باعث بقاء و عزت اسلام و مسلمانان بوده و عاري و منزه از هرگونه بدعت و خرافات باشد.
حضرت آيت الله مقتدايي
با استقرار جمهوري اسلامي ايران و تشکيل حکومت اسلامي بر اساس قرآن و وحي توجه همه ملت‎ها و دولت‏ها به اسلام جلب و احکام نوراني و مترقي اسلام مورد مداقه صاحب نظران قرار گرفته و مي رود تا همانند خورشيدي تابان در سطح جهان بسط پيدا کند؛ لذا دشمنان اسلام که حيثيت و موجودي خود را در خطر مي‏بينند، در مقام هستند به هر وسيله و بهانه اسلام را ملکوک و خدشه دار نمايند. از اين جهت اموري که امروز موجب وهن به اسلام و تضعيف عقايد مسلمين مي گردد، شرعا حرام و مسلمين بايد از آنها خودداري نمايند علاوه بر اين با تشخيص موضوع و اعلام حکم بر حرمت قمه زدن و نظائر آن از طرف رهبر معظم انقلاب و ولي امر مسلمين حضرت آيت الله خامنه اي دامت برکاته اطاعت از معظم له بر آحاد مسلمين لازم و
تخلف از آن حرام است.
حضرت آيت الله محمدي گيلاني
هر چه که مايه وهن شريعت اسلام است، طبعا حرام و خصوصا اگر مورد نهي ولي امر مسلمين است، بر عموم اطاعت از آن واجب است.

حضرت آيت الله موسوي تبريزي
عزاداري روزهاي محرم و صفر و زنده نگه داشتن قيام مقدس حسين بن علي(ع) از بهترين عبادات و قربات مي باشد و هر عملي که موجب وهن اسلام و قيام مقدس حضرت اباعبدالله(ع) باشد، حرام است و اطاعت از حکم ولي امر مسلمين واجب و لازم است.

2. غير منطقي و غير قابل پذيرش بودن

حضرت آيت الله العظمي فاضل لنکراني(ره)
با توجه به گرايشى كه نسبت به اسلام و تشيع بعد از پيروزى انقلاب اسلامى ايران در اكثر نقاط جهان پيدا شده، و ايران اسلامى به عنوان امّ القراى جهان اسلام شناخته مى شود، و اعمال و رفتار ملت ايران به عنوان الگو و بيانگر اسلام مطرح است، لازم است در رابطه با مسايل سوگوارى و عزادارى سالار شهيدان حضرت ابى عبدالله الحسين(ع) به گونه اى عمل شود كه موجب گرايش بيشتر و علاقمندى شديدتر به آن حضرت و هدف مقدس وى گردد. پيداست در اين شرايط، مسئله قمه زدن نه تنها چنين نقشى ندارد، بلكه به علّت عدم قابليت پذيرش و نداشتن هيچگونه توجيه قابل فهم مخالفين، نتيجه سوء بر آن مترتب خواهد شد. لذا لازم است شيعيان علاقمند به مكتب امام حسين(ع) از آن خوددارى كنند. و چنانچه در اين مورد نذرى وجود داشته باشد، نذر واجد شرايط صحّت و انعقاد نيست. (87)
حضرت آيت الله العظمي نوري همداني
از آنجا که مکتب سالار شهيدان حضرت ابي عبد الله(ع)، مکتب امر به معروف و نهي از منکر و چشمه جوشان ارزش‏هاي اسلامي است و تاريخ خونبار عاشورا هميشه با آفريدن حماسه ها و موج ها و با به حرکت در آوردن احساسات و عواطف، الهام بخش کليه نهضت ها و قيام هايي که عليه ظالمان و جباران روزگار صورت گرفته، بوده است و همواره مجاهيدين اسلام با قيام هايي که عليه ظلم و ستم بجا آورده اند ( که نمونه آنرا در زمان خود ديديم )نام حسين بر لب و اشک حسيني بر لب و هواي کربلا و عاشورا در سر داشتند تا موفق شدند که پيروزي خون بر شمشير ثابت و بيان بلند حضرت رسول اکرم(ص) حسين مني و انا من حسين را معنا کنند و ايام محرم و عاشورا را هميشه زنده کنند اين خاطره به جوش آورنده خون‏هايي است که در دل علاقه مندان اين مکتب موج مي زند. لذا لازم است مخصوصا در جهان کنوني که دشمنان اسلام از اسلام سيلي خورده و منافع نامشروع خود را از دست رفته مي بينند، در فکر انتقام گرفتن از اسلام ناب محمدي هستند، مراسم عزاداري کار زينبي مي کند يعني با منطق اسلام توام و از هرگونه حرکتي که اين دين مقدس را بي منطق قلمداد نمايد، منزه باشد و عزاداران محترم و متعهد به جاي اينكه قمه را فرق خود بكوبند در فكر آن باشند، قمه را بر سر دشمنان اسلام كه اراضي آنان را اشغال و در فكر تضعيف آنان مي باشند و منابع آنان را غارت و بالاخره هر روزي با ترفند جديدي حيات اسلامي آنان را به مخاطره مي اندازند، بكوبند. (88)

علاوه بر اين، حضرات آيات، مکارم شيرازي و احمدي ميانجي نيز در فتواي خود ، مبني بر حرمت قمه زني، به اين دليل (غير منطقي و غير قابل پذيرش بودن) اشاره کرده اند؛ به متن فتواي ايشان در بخش‏هاي ديگر همين فصل مراجعه نماييد.

3. عدم وجود سند شرعي براي قمه‏زني و خرافي و بدعت بودن آن

الف ـ فتاوي مراجع تقليد
آيت الله العظمي شيخ جواد تبريزي(ره)
در اين مسئله، به ارائه سه فتوا از ايشان مي پردازيم که از کنار هم قرار گرفتن آنها، نظر فقهي معظم له، کاملاً موضوع را روشن مي‏گردد:
مجالس عزاداري براي تعظيم شعائر اسلامي است و بايد به صورتي واقع شود که تعظيم معصومين(ع) بالاخص ابي عبد الله الحسين (ع) و اظهار جزع و حزن و شيون بر مصائب وارده باشد. (89)
عزاداري براي ائمه(ع) و سيد الشهداء (ع) اگر عنوان جزع صدق کند مستحب است و اگر از عنوان جزع خارج شود استحباب ندارد. (90)

ترجمه فتوا: داخل کردن قمه زني در قضيه جزع بر سيدالشهداء(ع) و اهل بيت و اصحاب ايشان(سلام الله عليهم اجمعين) محرز نيست. پس سزاوار است مؤمنين، به کارهايي اقدام کنند که دخول آن در جزع، محرز است؛ مانند گريه کردن و لطمه زدن بر سينه‏[سينه زني] و اقامه دسته‏هاي عزاداري و ظاهر شدن در اماکن عمومي؛ به قدر توان عزاداران.
خداوند شما را در راه خدمت به اهل بيت(ع) توفيق دهد و خداوند جزاي خير، در دنيا و آخرت به شما عطا فرمايد؛ وخداوند توفيق‏دهنده است.

حضرت آيت الله العظمي صالحي مازندراني(ره)
باسمه العليم. از منابع فقه چه لبّيه و چه لفظيّه بالخصوص او بالاطلاق او العموم جواز و اباحه قمه‏زنى فضلا از رجحان آن در مراسم عزادارى سالار شهيدان امام حسين(ع) مستفاد نمى‏گردد، بلكه مقتضاى ادلّه و عناوين ثانويّه، حرمت و عدم جواز است. لذا اجتناب از آن واجب و لازم است. برادران ايمانى مى‏دانند كه قمه را بايد بر فرق قمه‏كشان خائن و قداره بندان جانى زد.
محرم الحرام 1415 ـ خرداد 1373

ب ـ ساير علما
شهيد آيت الله مرتضي مطهري(ره)
قمه زني در شرايط فعلي هيچ دليل عقلي و نقلي بر آن نداريم و يكي از مصاديق بارز تحريف محسوب مي گردد و حداقل اينكه در زمان فعلي، باعث زير سوال رفتن تشيع مي گردد. از برنامه هايي كه هيچ ارتباطي با اهداف امام حسين(ع) ندارد، تيغ، قمه و قفل زدن است. قمه زدن هم همين طور است؛ اين كار، كار غلطي است. يك عده قمه ها را بگيرند، به سرهاي خودشان بزنند و خون ها را بريزند كه چه شود؟ كجاي اين حركت، عزاداري است؟ (91)
حضرت آيت الله احمدي ميانجي(ره)
عملي که موجب وهن مذهب شود جايز نيست همانطور که فرموده اند و اگر فقهاء عظام (رحمه الله عليهم اجمعين) گاهي در فتاوي بشرط عدم ضرر به نفس تجويز نموده اند، قطع نظر از عنوان وهن مذهب بوده است و همچنين کارهايي که به نحوي عقيده شيعه در دنيا معرفي مي شود ولو اينکه عامل چنين قصدي ندارد باز به عنوان بدعت حرام مي شود، علاوه بعد از حکم ولي امر مسلمين ديگر جاي اين سوال نيست و اطاعت معظم له واجب است.

حضرت آيت الله محمد ابراهيم جنّاتي
از انجام اين كارهاي ناشايست، وهن آور، نسنجيده و خرافي كه در مباني فقهي و پايه هاي شناخت احكام شرعي ريشه ندارد و موجب لكه دار شدن چهره برجسته و درخشان دين و تشيع است، پرهيز شود.
حضرت آيت الله سيد جعفر كريمي
ان الحسين مصباح الهدي و سفينه النجاه السلام علي الحسين و علي علي بن الحسين و علي اولاد الحسين و علي اصحاب الحسين
اقامه عزاي حضرت سيد الشهداء ابي عبدالله الحسين(ع) و ياران و اصحاب باوفايش(ع) از اعظم قربات الي الله تعالي است ولي انجام اموري مانند قمه زني و قفل بستن به بدن و خراشيدن و خون آلود کردن سر و صورت وسينه خيز رفتن براي زيارت و امثال آن بنام و عنوان عزاداري با توجه به اينکه هيچ گونه تاييد و اشاره اي در رابطه با اين گونه امور از سوي ائمه معصومين(ع) ويا از سوي اصحاب و حواريين آنان نرسيده است و سابقه از آن از فقهاء عظام اقدمين (رضوان الله تعالي عليهم) بدست نيامده است و در زمان حاضر موجب وهن مذهب حق در انظار عموم و سبب اتهام فرقه ناجيه اثنا عشريه به خرافه گرائي است به هيچ وجه صورت شرعي ندارد بعلاوه با عنايت به اظهار نظر فقيهانه مقام معظم رهبري؛ حضرت آيت الله خامنه‏اي(مد ظله الوارف) در اين رابطه، پرداختن به امور فوق الاشاره به بهانه و عنوان عزاداري ومخالفت با نظرلازم الاتباع حضرت ولي امر مسلمين(مد ظله) دراين باره شرعاً حرام و موجب استحقاق عقاب است.

علاوه بر اين، حضرات آيات: علامه سيد محسن امين عاملي ، محمد يزدي ومسلم ملکوتي نيز در فتواي خود مبني بر حرمت قمه زني، به اين دليل (خرافي و بدعت بودن قمه‏زني و عدم وجود سند شرعي براي آن) اشاره کرده اند ؛ به متن فتواي ايشان در بخش‏‏هاي ديگر همين فصل مراجعه نمائيد.

4. اضرار و ايذاء

الف ـ فتاوي مراجع تقليد
حضرت آيت الله العظمي خويي(ره)
اگر قمه‏زني و زنجير زني با قلاب‏هاي فلزي که در ماه محرم انجام مي‏گيرد، منجر به ضرر و زيان قابل توجهي شده و يا هتک، تمسخر و توهين به دين و مذهب را به دنبال آورد، جايز نيست. (92)
حضرت آيت الله العظمي مكارم شيرازي
بر عزاداران عزيز لازم است از كارهايي كه موجب وهن مذهب مي‏گردد و يا آسيبي به بدن آنها وارد مي‏كند، خودداري كنند. (93)
ب ـ ساير علما
آيت الله علامه سيد محسن امين عاملى(ره)
قمه‏زنى و اعمالى ديگر از اين قبيل در مراسم عزادارى حسينى به حكم عقل و شرع حرام است و زخمى ساختن سر، كه نه سود دنيوى دارد و نه اجر اخروى، ايذاء نفس است كه خود در شرع حرام است و در مقابل اين عمل، شيعه‏ى اهل بيت را در انظار مردم مورد تمسخر قرار داده و آنها را وحشى قلمداد مى‏كنند و شكى نيست كه اين اعمال ناشى از وساوس شياطين بوده و موجب رضايت‏خدا و پيامبر و اهل بيت اطهار نيست و البته تغيير نام اين اعمال در ماهيت و حكم شرعى آن كه حرمت است، تغييرى نمى‏دهد. (94)
حضرت آيت الله شيخ محمد حسين کاشف الغطاء(ره)
اگر بخواهيم موافق قواعد فقهي و استنباط احکام شرعي در مورد مسئله لطمه به صورت زدن و اعمالي از اين قبيل همچون قمه زني و... که در اين روزگار جريان دارند، نظر دهيم، به چيزي جز حرمت دست نيافته و چاره اي جز فتوا به منع و تحريم آنها نخواهيم داشت؛ زيرا هيچ مخصّصي که بتواند عمومات حرمت اضرار و ايذاء به بدن و حرمت به خطر انداختن جان انساني را دراين موارد تخصيص زده باشد، وجود نداشته و دليلي نداريم که بتوان اين موارد را از حکم به حرمت خارج نمود... اين درحالي است که بيشتر اشخاصي که اين کارها را انجام مي‏دهند، بيشتر از روي تظاهر، ريا، تعصّب و تملّق به عمل مي آورند، بي آن که قصدي درست و نيت صالحي داشته باشند. که از اين جهت نيز خالي از اشکال نبوده، بلکه حرام بودن آن به خاطر برخي از دلايل زماني و مکاني مضاعف خواهد بود. (95)
آيت الله سيد محمود شاهرودي
بدون شک برپايي مراسم عزاداري و سوگواري نسبت به ائمه اطهار و اهل بيت عصمت و طهارت(ع)، خصوصا در مصيبت جانسوزحضرت ابي عبدالله الحسين(ع) امري مهم و بلکه يکي از فرائض و واجبات کفائي است، ليکن در کيفيت برگزاري مراسم وشيوه هاي آن بايستي سه شرط را مد نظر قرار داد:
1 ـ آنکه موجب ضرر به شخص برگزار کننده و يا ديگران نشود و اين شرط را هر مکلفي مي تواند تشخيص دهد
2 ـ آنکه موجب وهن دين و مکتب تشيع و يا جامعه اسلامي و يا نظام مقدس جمهوري اسلامي نباشد؛ زيرا که وهن هريک از آنها از اعظم محرمات و کبائر است و تشخيص اين امر از اختيارات ولي امر مسلمين است؛ بدان معني که اگر در شرائط خاصي ولي امر مسلمين چنين تشخيص بدهد که شيوه بخصوص بر خلاف مصلحت جامعه اسلامي و يا موجب وهن و ضربه زدن به دين و يا نظام مقدس جمهوري اسلامي است و بر اساس آن از برگزاري آن منع نمايد، تبعيت از ايشان بر همگان واجب است و در اين رابطه آحاد مکلفين نمي توانند از نظر شخصي خود تبعيت کنند.
3 ـآنکه متناسب با روح اسلام و ارزش‏هاي متعالي مکتب اهل بيت عصمت و طهارت(ع) باشد و با احکام و تعالي حقه آنان منافات نداشته باشد.
قم، 4/محرم الحرام/ 1415
سيد محمود شاهرودي

5. لزوم تبعيت از حکم وليّ فقيه در حرمت قمه زني

الف ـ فتاوي مراجع تقليد
حضرت آيت الله العظمي اراكي(ره)
دستور ولي امر مسلمين مبني بر جلوگيري از اعمال خرافي درعزاداري محرم لازم الاطاعه است . پيروي از سخنان ايشان در مورد اين‏گونه اعمال خرافي که موجب وهن دين و مذهب و بهره‏برداري سوء دشمنان اسلام مي‏گردد، بنا به اعلام ولي امر مسلمين که آگاه به مصلحت اسلام و کشور هستند، لازم و ضروري است. (96)
حضرت آيت الله سيد کاظم حائري
اولاً ما شاهد آنيم که قمه‏زني و بعضي اعمال شبيه به آن، ذاتاً موجب تخريب وجهه اسلام و تشيع گشته‏اند و دشمنان کافر نيز در زمان حاضر براي آسيب واردکردن به ما در اينگونه اعمال تکيه نموده، تا دين ما را دين خرافه و وحشي‏گري معرفي نمايند.
و ثانياً چه ما چنين ديدي را نسبت به قمه‏زني به دست آورده باشيم يا نه، بايد از اوامر ولي امر مسلمين، حضرت آيت‏الله خامنه‏اي(حفظه‏الله) در اين مورد اطاعت کنيم؛ زيرا ايشان در اين مورد موضع‏گيري صريح و روشني نموده‏اند که ديگر هيچگونه عذري را براي مخالفت باقي نمي‏گذارد و بر تمامي مسلمين واجب است که از دستورات ايشان اطاعت نمايند؛ چه کساني که با ايشان در فتوا هم نظرند و يا از ايشان تقليد مي‏کنند و چه کساني که در اين فتوا با ايشان هم نظر نبوده و يا از کس ديگري تقليد کنند؛ در هر صورت بر همه مسلمين واجب است از ايشان به خاطر ولي امر بودن‏شان تبعيت کنند. (97)

حضرت آيت الله حسين مظاهري
سؤال: قمه زدن از نظر فقهي چه حکمي دارد؟
چون ولايت فقيه نهي از آن کرده‏اند، همه بايد از اين کار پرهيز کنند؛ گرچه مقلّد کسي باشند که جايز بداند. (98)
ب ـ ساير علما
حضرت آيت الله محمد مؤمن
اطاعت احكام ولي‏فقيه واجب است.

حضرت آيت الله راستي کاشاني
«بعد الحمد و الصواه ، اقامه عزاي حضرت ابي عبدلله الحسين سيد الشهداء(ع) از افضل قربات الي الله تعالي و موجب تجديد حيات اسلام و ايمان است و بر مومنين است هرچه با شکوه تر آن را برگزار نمايند و از هر امري که موجب وهن اسلام و دست آويزدشمنان اسلام است اجتناب کنند امروز که روز حاکميت اسلام است و رهبر عظيم الشان انقلاب ولي امر مسلمين حضرت آيت الله خامنه اي (دام ظله العالي) از قمه زدن و نظاير آن نهي فرموده اند و استکبار جهاني از هيچ توظئه اي عليه اسلام و امت اسلام و ايجاد تفرقه در صفوف مسلمين فرو گذار نمي کند بر همه مومنين واجب است از اينگونه اموراجتناب کنند و با پيروي از رهبري و وحدت کلمه دشمنان اسلام و مسلمين را مايوس گردانند خداوند متعال همه را از عزاداران اهل بيت عصمت و طهارت(ع) و انصار حضرت ولي الله اعظم امام زمان (عجل الله تعالي فرجه الشريف) قرار دهد.
حضرت آيت الله شرعي
مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه‏اي (مدظله العالي) حماسه عاشوراي حسيني را يکي از شاخص هاي قوي و توانمند مبارزات اصيل شيعي مي دانند و به استناد تاريخ ثبت شده و متقن کربلا و روايات رسيده از معصومين(صلوات الله عليهم اجمعين) اقامه عزاي سالار شهيدان را ازافضل قربات دانسته و تاکيد شديد بر آن دارند. ايشان مي فرمايند که حرکت هاي سنتي عاشورا مي بايست بيانگر و تقويت کننده پيام جهاد ايثار شهادت و ترجمان اسلام و مکتب باشد. قمه‏زني و قفل زني و ... يک فرآيند ناموزون و ناهماهنگ با آن اهداف اصيل و ارزش‏هاي عظمي است که موجب وهن مکتب عاشورايي است. در اين ارتباط بر آحاد عزاداران و عاشوراييان واجب است فرمان و حکم ولي امرمسلمين جهان را اطاعت نمايند. بديهي است سهل‏انگاري و عدم اطاعت، مبغوض حضرت حق تعالي است.
حضرت آيت الله سيد محسن خرازي
در موارد فوق الذكر اطاعت و پيروي از ولي‏فقيه و حاكم اسلامي لازم و واجب است.
حضرت آيت الله ابوالقاسم خزعلي
آنچه رئيس مسلمين بفرمايد، لازم الاتباع است، چون هم از فقه و هم از اوضاع جهاني اطلاع دارد و سليقه هاي شخصي را بايد کنار گذاشت. توفيق همه مسلمين را از خداوند متعال خواستارم. 8/3/1374
حضرت آيت الله محمد يزدي
بسياري از مذکورات خلاف شرع بيّن و حرام است و برخي جزء بدع يا موجب وهن مذهب و تضعيف اسلام است. گذشته از آن‏که اطاعت از حکم ولي امر مسلمين؛ حضرت آيت الله خامنه اي بر همه واجب و لازم است و تخلف از آن معصيت و گناه است و متخلف معاقب خواهد بود و نظر ديگر نمي تواند حکم ولي امر را جايز التخلف کند. چه آن‏که حق حکم منحصر به ولي امربالفعل است و فتوي ناقض حکم نيست خداوند توفيق خدمت واطاعت عنايت فرمايد. (99)
حضرت آيه الله علي اکبر مسعودي خميني
اوامر ولي‏فقيه لازم الاتباع و احکام صادره واجب الاطاعه مي باشد؛ لذا بر مومنين واجب است از امور مذکوره جدا خودداري کنند.(100) 27 ذي الحجه 1415
حضرت آيت الله استادي
با توجه به بيانات مقام معظم رهبري(دامت برکاته) لازم است ارادتمندان به حضرت ابي عبدالله الحسين(ع) در مراسم عزاداري از شيوه هايي استفاده کنند که تعظيم شعائر الله باشد و از کارهايي که به فرموده معظم له موجب وهن مذهب است جدا خودداري نمايند. اميد است همگي مورد لطف و عنايت حضرت سيدالشهداء(ع) باشيم.»
حضرت آيت الله محسن حرم پناهي
اطاعت از احكام ولي‏فقيه واجب است.

حضرت آيت الله احمد جنتي:
برماست که عزت شيعه را حفظ کنيم. آنچه بهانه به دست دشمن دهد و مايه وهن پيروان علي(ع) گردد، گناه است. اطاعت از مقام ولايت نيز واجب است. قدرت ولي امر مسلمين بايد حفظ شود تا اسلام عزيز بماند. 8/3/1374
آيت الله احمد آذري قمي
بسمه تعالي
آنچه را که معظم له موجب وهن به مذهب تشخيص داده اند و در سؤال به آن تصريح شده است به عنوان حکم ولي فقيه حرام و سرپيچي از اطاعت مقام معظم رهبري،گناه كبيره و موجب ضعف حكومت مقدس اسلامي است و به نذرهايي كه قبلاً انجام گرفته وفا واجب نيست ، بلكه حرام است.

حضرت آيت الله حسن تهراني
در وضع کنوني، اموري که از مذکورات موجب وهن مذهب شيعه است، جايز نيست و اطاعت از حكم مقام معظم رهبري در اين باره لازم است.
حضرت آيت الله عباس محفوظي
اقامه عزاي حسين بن علي‘ از افضل طاعات است و از آنچه كه موجب وهن است بايد پرهيز شود و اطاعت ولي امر مسلمين لازم است.
حضرت آيت الله سيد محمد ابطحي
اقامه عزاداري سيد مظلومان از افضل طاعات است و از كارهايي كه موجب وهن مذهب است، بايد اجتناب شود و آنچه كه ولي‏فقيه دستور دادند واجب الاتباع مي‏باشد.
حضرت آيت الله بني فضل(ره)
گاهي مصلحت اسلام و مسلمين ايجاب مي‏کند که اهم فرائض الهي، مثل حج تعطيل شود؛ کما اينکه در دوران مرجعيت مرحوم آيت‏الله العظمي آقاي سيد ابوالحسن اصفهاني(ره) يک نفر شيعه را در حجاز بدون جهت کشته بودند، آقاي اصفهاني در آن سال حج را تحريم کرد. يا بعد از حادثه جمعه سياه و خونين مکه، به دستور حضرت امام(ره)، حج تعطيل شد... و اما تيغ زدن به سر در روز عاشورا، اولاً در شرع مقدس اسلام، دليلي؛ حتي يک روايت ضعيف بر مشروعيت آن نداريم و ثانياً در دوران نظام جمهوري اسلامي، تمامي دشمنان اسلام کمر همّت بسته اند تا نگذارند ارزش ها و نقاط قوت اين نظام به دنيا معرفي شود و شب و روز تلاش مي کنند به تشنگان علم و معرفت، مخصوصا در دانشگاه هاي دنيا، نظام اسلامي را با «دستجات تيغ به‏سرها» معرفي کرده و در اذهان آنان که مي خواهند از آثار پي به حقيقت ببرند، جلوه دهند؛ که اينها پيروان قيام عاشورا هستند. روي همين اصل رهبر معظم انقلاب، حضرت آيه الله خامنه‏اي (مدظله العالي) با کمال قاطعيّت موضع خود را درباره آن اعلام و عظمت و قداست قيام آقا امام حسين (ع) را در حد عالي بيان فرمودند. (101)

علاوه بر اين، حضرات آيات مقتدائي، محمدي گيلاني، موسوي تبريزي، مهدي روحاني، علي احمدي، ابراهيم اميني، احمدي ميانجي، سيد محمود شاهرودي و علي مشکيني نيز در فتواي خود مبني بر حرمت قمه زني، به اين دليل ( لزوم تبعيت از حکم ولي فقيه) اشاره کرده اند؛ به متن فتواي ايشان در بخش‏هاي ديگر همين فصل مراجعه نماييد.

--------------------------

پانوشت های این بخش:

75 صراط النجاه (للخوئي مع حواشي التبريزي)، ج‏2، ص 445
.76 سؤال 1404: ضرب السلاسل و التطبير من العلامات التي نراها في شهر «محرّم الحرام» فإذا كان هذا العمل مضرا بالنفس، و مثيرا لانتقاد الآخرين فما هو الحكم حينئذ؟
77 الخوئي: لا يجوز فيما إذا أوجب ضررا معتدا به، أو استلزم الهتك و التوهين، و اللَّه العالم
78 التبريزي: دخول ما ذكر في الجزع المستحب لما أصاب سيّد الشهداء عليه السّلام محل تأمل.
79 سؤال 1405: سألناكم عن جواز ضرب السلاسل و التطبير، فأجبتم بأنه لا يجوز فيما إذا أوجب ضررا معتدا به، أو استلزم الهتك و التوهين، فما معنى جوابكم تفصيلا؟
80الخوئي: الضرر المعتد به هو الذي لا يتسامح بالوقوع فيه، كهلاك النفس أو المرض المشابه لمثله، و الآخران ما يوجب الذل و الهوان للمذهب في نظر العرف السائد، و اللَّه العالم.
81 دو پاسخي که در پي آمده، در جواب همين استفتاء ارائه شده است؛ سيد محسن محمودي، مسائل جديد از ديدگاه علما و مراجع تقليد، جلد چها رم، ص 202
82 اجوبه الاستفتائات، س 1461
83 وهن، توهين و استهانه در منابع فقهي، مترادف با استخفاف و به معني کاري است که موجب خفيف، حقير شدن و اهانت گردد. (مجمع البحرين، ج 5، ص 42 ؛ شيخ حر عاملي، وسائل الشيعه، ج 1، ص 36، باب 2؛ ملا محسن فيض کاشاني، الوافي، ج 1، ص 61)
84. در روايات وارده و کتب فقهي به کرّات بر حرمت اهانت و استخفاف يکي از محترمات و ضروريات ديني مثل قرآن، اماکن مقدسه، احکام دينيّه و حتي افعالي که منجر به اهانت به مؤمن مي شود ـ مثل غيبت، تمسخر و سبّ ـ تصريح شده است. (حسن بن آقا بزرگ موسوي بجنوردي، القوائد الفقهيه، ج 5، ص 293 و 294؛ سيد عبد الفتاح بن علي حسيني مراغي، العناوين الفقهيه، ج 1، ص 556 و 557؛ دائره المعارف الفقه الاسلامي، موسوعه الفقه الاسلامي، ص 298 ـ295، باب استخفاف)
در کتب فقهي علماي عظام، حرمت وهن و استخفاف از طرق متعددي همچون آيات، روايات، حکم عقل، اجماع و ارتکاز ذهن متشرّعه اثبات گرديده(حسن بن آقا بزرگ موسوي بجنوردي، القوائد الفقهيه، ج 5، ص 303 ـ294؛ سيد عبد الفتاح بن علي حسيني مراغي، العناوين الفقهيه، ج 1، ص562 ـ558؛ احمد بن محمد مهدي نراقي، عوائد الايام في بيان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، ص 30) تا آنجا که حرمت آن را از ضروريات و مسلّمات دين دانسته اند؛ «أنّ من ضروريات الدين و مسلّماته و المرتکز عند المتشرعه هو حرمه الاستخفاف بمحترمات الدين و عدم جوازه.» (القواعد الفقهيه للبجنوردي، ج 5، ص 295 و 296)
85. اين فتاوي در کتاب مسائل جديد از ديدگاه علما و مراجع تقليد، جلد سوم، ص 33جواب استفتاء زير ارائه شده است: در برخي مجالس عزاداري بعضي مداحان با الفاظ نامناسب به ائمه (عليهم السلام) خطاب مي‏کنند، يا به عنوان عزاداري به صورت خود چنگ انداخته و يا زنجير خاردار ميزنند و بر بدن و لباس آنان خون جاري شده و لباس و بدن و منزل ديگران را نجس مي‏کنند، از آنجايي که اين‏گونه روشها در حال ترويج بوده و مجالس را از وزانت و معنويت تهي‏ساخته، چه بسا موجب وهن مقدسات مي‏شود، تکليف ما را در اين‏باره روشن فرماييد.
86 . قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عليه السلام) أَوْصِنِي، فَقَالَ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ... كُونُوا لَنَا زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا عَلَيْنَا شَيْناً حَبِّبُونَا إِلَى النَّاسِ وَ لَا تُبَغِّضُونَا إِلَيْهِمْ فَجُرُّوا إِلَيْنَا كُلَّ مَوَدَّه وَ ادْفَعُوا عَنَّا كُلَّ شَرّ؛ كثير بن علقمه گويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم مرا نصيحت فرماييد. فرمود: تو را به تقواى الهى توصيه مي‏کنم، و... و اينکه زينت و افتخار ما باشيد نه مايه ننگ ما، با اعمالتان ما را در نزد مردم عزيز و محبوب گردانيد و آنها را دشمن ما نسازيد؛ همه دوستي‏ها را به سوى ما جلب و هر گونه قبيحي را از ما دفع كنيد. (وسائل‏الشيعه، ج12،ص8)
87 جامع‏المسائل، ج 1، س 2173
88. استفتائات، ج 2، س 597
89. سيد محسن محمودي، مسائل جديد از ديدگاه علما و مراجع تقليد، جلد چها رم، ص 34
.90 همان، ص 36
.91 شهيد مرتضي مطهري، حوزه و روحانيت، ج 2، ص 173
92.، استفتاءات الامام الخويي، المسائل الشرعيه، العبادات؛ و الطريق النجاه، ج 2، ص 445
.93 پايگاه اينترنتي: www.makaremshirazi.org، ذيل کلمه قمه زنى
94. اعيان الشيعه، ج 10، ص 363
95. الفردوس الأعلاء، ص 22 ـ19
96. بنگريد به: دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، پيرامون عزاداري عاشورا، ص 37
.97 سايت اينترنتي دفتر معظم له: www.alhaeri.com
98. به نقل از پايگاه اطلاع‏رسانيwww.almazaheri.ir
99. اصل دستخط اين فتوا در کتاب قمه زني سنت يا بدعت، نوشته مهدي مسائلي، چاپ ششم، نشر گلبن اصفهان، ص208 موجود است.
100 اصل دستخط اين فتوا در کتاب قمه زني سنت يا بدعت، ص209 موجود است.
101. مهدي مسائلي، قمه زني سنت يا بدعت؟، چاپ ششم، نشرگلبن اصفهان، ص230

فصل ششم ـچند کتاب خواندني درموضوع عزاداري مسائل جديدازديدگاه علما ومراجع تقليد

يکي از مشکلاتي که باعث به‏وجود آمدن اختلاف نظر در ميان متديّنين و عزاداران حسيني در جامعه شده است، عدم دسترسي دقيق به ديدگاه‏هاي فقهي علما و مراجع عظام تقليد است. تقيّد ديني مردم ما ـ کساني که مهمترين دغدغه‏شان اقامه شعائر ديني، خصوصاً عزاداري در جامعه است ـ به‏گونه‏اي است که به صرفِ دستيابي به نظر مرجع تقليد، خود را پايبند به عمل به دستور دين مي‏سازند.
طرح مسائل جديدي از مراجع عظام تقليد که امروزه در سطح مجالس عزاداري و هيئات مذهبي مطرح گرديده و آگاهي از تغييراتي که به واسطه تغيير شرايط و اقتضائات روز جامعه در احکام مراجع به‏وجود مي‏آيد، ضرورت آگاهي از جديدترين فتاوي علما را دوچندان مي‏کند.
مجموعه چهارجلديِ مسائل جديد که به کوشش حجت‏الاسلام والمسلمين سيد محسن محمودي جمع آوري شده است، پاسخگوي بسياري از مسائل مورد ابتلاي عزاداران حسيني و برگزارکنندگان مجالس اهل بيت(ع) از زبان 10 مرجع بزرگ تقليد، آيات عظام: امام خميني، اراکي، گلپايگاني، خامنه اي، سيستاني، فاضل لنکراني، تبريزي، بهجت، مکارم شيرازي و صافي گلپايگاني است.
پاسخ مسائلي از اين دست را در اين کتاب که توسط انتشارات علمي ـفرهنگي صاحب‏الزمان(عج) منتشر شده است، مي‏يابيد:
ـ لزوم بزرگداشت عيد غدير وعزاداري محرم و صفر، پوشيدن لباس سياه، حکم روضه‏هاي دروغ، شيوه عزاداري براي اهل بيت(ع)، لزوم جلوگيري از وهن مذهب، استفاده از آلات موسيقي در عزاداري، استفاده از زنجيرهاي تيغ‏دار، برهنه شدن در عزاداري‏ها، عکس‏هاي منسوب به ائمه(ع)، تشييع نمادين حضرت زهرا(س) و...
اميد که ارائه منابع معتبري از اين دست، راه را بر کساني که با تمسک به فتاوي تحريف شده يا ارائه استفتائات پيشين علما، به ايجاد ترديد در قشر متديّن و مذهبي جامعه مي‏پردازند، ببندد و در کوتاه‏زمان، شاهد اتّحاد هرچه بيشترِ عزاداران حسيني، باشيم.
هيئت؛ فضيلت و آيين مجالس ذکر اهل‏بيت(عليهم‏السلام)
در اين کتاب، ابتدا مجالس عزا، ذکر و توسل به اهل بيت(ع) از زاويه فلسفه وجودي، تاريخچه و سيره اهل بيت(ع) در برگزاري محافل حسيني مورد بررسي قرار گرفته است. در اين فصل، با بهره گيري از سيره ائمه هدي(ع)تلاش شده الگوي مطلوب عزاداري ازلسان مؤسسين مجالس ذکر؛يعني اهل‏بيت(ع) تبيين گردد.
در فصل دوم، جايگاه وعظ و منبر در مجالس حسيني از کلام امام راحل(ره) و رهبر معظم انقلاب(مدظله العالي) تشريح شده است. کارکردهاي نهاد منبر و وظايف اهل منبر نسبت به مخاطبان و ساز و کار مناسب براي سازماندهي نهاد منبر و... از ديگر مباحث اين فصل است.
نقش و جايگاه مداحي و ستايشگري اهل بيت(ع)، ارکان آن (هنر، شعر، لفظ، مضمون، آهنگ، صداي خوش و...)، مسئوليتهاي ذاکران اهل بيت(ع) و آفات و انحرافات مداحي، اجزاي فصل پاياني اين کتاب را تشکيل مي دهند. در بخشي از اين کتاب خطاب به جامعه مداحان مي‏خوانيم:
شما اينجا نشسته‌ايد، خيال مي‏كنيد كه همين‌طور زندگى دارد مي‏چرخد. نه آقا! يك جنگ است؛ يك جنگ حقيقى است. الان بين اين جامعه، اين نظام، متفكران اين نظام، فعالان اين نظام در رده‌هاى مختلف، از جمله خود شما كه مداح مجموعه كشور هستيد از يك طرف، با يك طرف ديگر؛ كسانى كه مي‏خواهند ريشه‌ى اين ايمان را از اين خاك مقدس و از اين دلهاى پاك دربياورند... دنبال اينند كه فكر توحيدى را، فكر ولايت را، محبت اهل‏بيت را، محبت به قرآن را، تعصب و غيرت نسبت به مبانى دينى و اعتقاد به مبارزه‌ى با ظالم را، اعتقاد به قبح و زشتى ظلم‌پذيرى را از دل اين مردم با انواع حيله‌ها بيرون بكشند. انواع و اقسامش را دارند انجام مي‏دهند و آن را بيان هم مي‏كنند.
... بنابراين يك جنگ است. در اين جنگ طبقه‌اى كه با ايمان مردم، با دل مردم، با معارف مردم، با نام مبارك ائمه (عليهم‌السّلام) و اهل‏بيت سر و كار دارد، وظيفه‌ى سنگينى دارد. برادران عزيز! اين وظيفه را درست بشناسند؛ درست از آن استفاده كنند. (185)
چاپ دوم اين کتاب ـ که توسط دفتر فرهنگي فخرالأئمه(ع) قم تهيه شده ـ را مي‏توانيد در محرم امسال از نمايندگي‏هاي «نشر معارف» تهيه نماييد.
از عاشوراي حسيني تا عاشوراي شيعه
محمد اسفندياري در اين کتاب، با ديدي که شايد بتوان آن را «جامعه شناختي» اما با رويکردي «تاريخي» ناميد،کوشيده است ابتدابه تفاوت ديدگاه‏ها نسبت به عاشورا و«حماسه»يا «تراژدي»بودن آن بپردازد ودر نهايت، ريشه اکثر انحرافات عزاداري رانيز درهمين ديدگاه نادرستِ «تراژيک»به حادثه کربلا ارزيابي ميکند:
عوام، هرچه را عجيب‏تر و غريب‏تر و گزافه‏تر و خرافه‏تر باشد، بيشتر دين مي‏دانند... عوام، نخستين مشتري خرافاتند و بلکه نخستين سفارش دهنده توليد خرافات.
«توده‏هاي مردم خواهان ديني هستند که از حيث معجزه و اسرار و اساطير غني باشد.»
هيچگاه چگونگي احکام دين به دست مردم نيفتاد و آنها معين نکردند که چگونه نماز بخوانيم و روزه بگيريم و حج بگزاريم؛ اما از آنجا که شکل معين و دقيقي براي عزاداري ترسيم نشد، ميدان براي سليقه‏هاي مردم باز شد و آنها صورت‏هايي به عزاداري دادند که گاه آميخته به خرافه و بدعت است.
گذشته از اين ديدگاه تحليلي، نگارنده در اين کتاب ـ که با نثر زيبايي نيز نگاشته شده است – مستندات تاريخي قابل توجهي براي ادعاهاي خود ارائه داده است و انحرافات گوناگون عزاداري ـ چه محتوايي و چه شکلي – و از جمله قمه‏زني را از لحاظ تاريخي، موشکافي نسبتاً دقيقي کرده است.
اين کتاب در 96 صفحه، در قطع رقعي و در قالبي کاملاً جذاب توسط انتشارات «صحيفه خرد» قم منتشر شده و در سال 1384 به چاپ دوم رسيده است.
عزاداريهاي نامشروع (ترجمه رساله التنزيه لأعمال الشبيه)
در مقدمه کتاب، درباره مؤلف آمده است:
علامه بزرگوار، آيت الله سيد محسن امين عاملي از علماي بزرگ شيعه در لبنان و صاحب کتاب گرانسنگ «اعيان الشيعه» بي‏شک يکي از مفاخر عالم تشيّع و از اصلاح‏گران مشهور و صادق و مخلص عصر ماست که در مسئله پاکسازي مراسم عزاداري حسيني از خرافات و بدعتها، از پيشگامان محسوب مي‏گردد.
خود علامه امين در اعيان الشيعه مي نويسد:
اين عمل [قمه‏زني و...] شيعه اهل بيت را در انظار مردم، مورد تمسخر قرار داده و آنها را وحشي قلمداد مي‏کند و شکي نيست که اين اعمال ناشي از وساوس شياطين بوده و موجب رضايت خدا و پيامبر و اهل بيت اطهار نيست... به همين دليل هم رساله «التنزيه» را نوشتم که چاپ شد و به فارسي هم ترجمه گرديد. و به دنبال آن بود که گروهي از قشريون و کساني که خود را به دين منسوب مي‏دارند، قيام کردند و غوغا برپا ساختند و حتي در ميان مردم عوام شايع نمودند که فلاني عزاداري بر امام حسين را تحريم کرده است و بر اين هم بسنده نکرده و مرا به خروج از دين(!) متهم ساختند... (186)
ايشان در قسمتي از رساله التنزيه مي نويسد:
اگر اين امور [قمه‏زني و...] به راستي ثواب داشت و در دنيا و آخرت مضر نبود، سزاوار بود که علما و فقها نيز هم به آن مبادرت کنند و خود پيش قدم باشند!... زيرا که علما و فقها بيش از همه شايسته براي اين گونه کارها ـ ي ثواب! ـ هستند و اکنون که همه اين کارها را نمي کنند، خوب بود اقلاً يکي دو نفر از علما براي نمونه اين کارها را انجام مي‏دادند!
و در نهايت بر خلاف برخي ادعاهاي واهي و بدون سند که در سالهاي اخير توسط برخي معمّمين بدون دقت ايراد شد، اين عالم بزرگ شيعه مي‏نويسد:
مرحوم آيت الله ميرزاي شيرازي در گذشته و تمام علماي نجف در همين امروز، فتاوي صريح در تحريم تمام اين اعمال صادر کرده و اعلاميه‏هاي مفصل بيرون داده‏اند و در گذشته نيز هيچ يک از علما و فقها و مجتهدين دستور و فتوايي بر جواز اين امور نداده‏اند، بلکه آنها را رسماً حرام کرده‏اند.
و من خود خط تمام علماي بزرگ نجف را که اين اعمال را حرام کرده اند، ديده‏ام. اين خطوط هم اکنون نيز در نزد ورثه مرحوم حاج باقر صحّاف که در حجره صاحب «مفتاح الکرامه» ساکن بود (و هم او بود که اين موضوع را استفتاء کرده بود) باقي است.
اين کتاب اثري ماندگار از روشنفکري جلال آل احمد و نماد درد دين در روشنفکران مذهبي دوران معاصر تلقي مي‏گردد.
قمه زني؛ سنت يا بدعت؟
اين کتاب را مي توان يکي از پرمخاطب ترين کتابها در اين موضوع دانست که در مدت نسبتاً کوتاهي به چاپ ششم رسيد. علاوه بر اين، مطالب اين کتاب به سرعت در وبلاگ آقاي مهدي مسائلي ـ نويسنده کتاب ـوسپس دروبلاگها وسايتهاي زيادي منتشر شده و همين امر، به گسترش آن کمک شاياني نمود.
نويسنده سعي کرده است در اين کتاب، به نقد و بررسي دلايل قمه زنان پرداخته و به شبهاتي که از سوي آنان مطرح شده نيز پاسخ دهد. بعلاوه، ايشان دلايل حرمت قمه‏زني و همچنين فتاوي بسياري از علما و مراجع را در سطح نسبتاً جامعي جمع آوري کرده است. در قسمتي از اين کتاب، تحت عنوان سابقه حرمت قمه‏زني مي خوانيم:
بر خلاف آنچه تصور مي شود که حرمت قمه‏زني در سالهاي اخير و بعد از فتواي رهبري مطرح گرديده است، بايد گفت فقها و علماي بزرگي قبل از مقام معظم رهبري و حتي قبل از انقلاب وجود داشته اند که حکم بر حرمت قمه‏زني نموده اند؛ که از اين ميان مي توان از فقهاي بزرگي همچون:
آيت الله العظمي سيد محمد حسن شيرازي مشهور به ميرزاي شيرازي
آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالکريم حائري يزدي (مؤسس حوزه علميه قم)
زعيم بزرگ جهان تشيع، آيت الله العظمي سيد ابوالحسن اصفهاني
دانشمند پر آوازه شيعي آيت الله العظمي سيد محسن امين عاملي
فقيه نامدار، آيت الله العظمي سيد محسن حکيم
علامه شيخ محمدجواد مغنيه
فقيه مجاهد آيت الله العظمي شيخ عبدالکريم جزايري
آيت الله العظمي شيخ محمد حسين کاشف الغطاء
آيت الله محمد باقر بيرجندي
آِيت الله سيد محمد مهدي قزويني
آيت الله هبه الدين حسيني شهرستاني
آيت الله شيخ جعفر بديري
علامه شيخ محسن شراره
آيت الله شيخ محمد خالصي
عالم و زاهد معروف آيت الله شيخ علي قمي
آيت الله شيخ غلامحسين تبريزي
آيت الله شهيد مطهري
و آيت الله شهيد سيد محمد باقر صدر را نام برد.
چاپ ششم اين کتاب ارزشمند که شامل ويرايشي جديد از اين کتاب است، در زمستان 86 توسط انتشارات «گلبن» اصفهان به بازار آمده است.
از شور تا شعور حسيني
محمدتقي اکبرنژاد در اين کتاب ـ که بررسي نسبتاً جامعي درباره مباحث فقهي و حدود و ثغور شرعي عزاداري است ـ پس از پرداختن به بحث حقيقت عزاداري و لزوم عزاداري براي اهل بيت(ع)، ضرورت تنوع در شيوه‏هاي عزاداري را نيز بيان کرده است.
در بخش دوم اين کتاب، مبارزات عليه عزاداري بررسي شده و يادآوري شده که مبارزه مکانيکي و فيزيکي با عزاداري، از قبل شکست خورده است و دشمنان دين سعي مي کنند با انواع تحريفات محتوايي، شکلي و اعتقادي با عزاداري مبارزه کنند.
در ادامه، به مسئله خودزني و به صورت خاصّ، قمه‏زني پرداخته شده و مؤلف، گذشته از بحث ناسازگاري با مقتضيات زمان، اثبات کرده است که اين اعمال هيچ ريشه‏اي در آيات و روايات ندارند؛ بلکه ادلّه فراواني دلالت بر حرمت آنها دارد.
بعلاوه، در اين کتاب به پاسخگويي به برخي شبهات نيز پرداخته شده است. از جمله، به برخي مکاشفات علما که دستاويز طرفداران قمه‏زني شده است، پرداخته و مي نويسد:
مکاشفه تنها براي شخصي که مکاشفه مي‏کند ـ اگر منجر به يقين شود ـ حجت است. اگر يقين نياورد و يا با روايات مخالف باشد، حجّيت ندارد. اما در هر حال براي ديگران فاقد حجيت است؛ زيرا خبري حجت است که شخص از امام نقل کند.
و در ادامه مي نويسد:
بنابر فرض که اين مکاشفات درست نقل شده باشند و خالي از شوائب بوده باشند، هيچ تعارضي با آنچه که گفتيم، ندارد؛ زيرادرزماني که آنها اين مسائل راديده بودند،زماني بودکه قمه‏زني ممنوع نشده بود...
به عنوان مثال، تا زماني که قبله تغيير نکرده بود، تمام آثار و برکات نماز، متعلق به نمازي بود که به سمت بيت المقدس خوانده مي‏شد. اما بعد از تغيير قبله اگر کسي ده سال هم به طرف بيت المقدس نماز بخواند، هيچ فايده‏اي نخواهد داشت و نمي‏توان گفت که آقا! شهداي بدر که داراي فلان درجات بودند، به سوي بيت‏المقدس نماز خوانده اند و به آن درجات رسيده‏اند!
در بخش پاياني نيز به بيان فتاواي مراجع فعلي درباره قمه‏زني پرداخته شده است.
اين کتاب توسط انتشارات «پاسدار اسلام»، در 388 صفحه و در قطع وزيري، در زمستان سال 85 انتشار يافته است.
خون موعود
دو فصل ابتدايي اين کتاب، گزيده‏اي است از کتاب ارزشمند البکاء للحسين، نوشته حضرت آيت‏الله ميرجهاني. فصل سوم نيز حاوي 130 پرسش و پاسخ در مسائل روز و مورد ابتلاي جوانان در مباحث مختلف فقهي، کلامي، عرفاني و تاريخي درباره شخصيت امام حسين(ع) وقايع کربلا و عزاداري از حضرت آيت الله العظمي مظاهري مي باشد. به عنوان مثال، در اين مجموعه مي خوانيم:
آيااصل عزاداري وسوگواري براي ائمه هدي(ع)وامام حسين(ع) موردتأييد شرع مقدس مي باشد يا خير؟
ـ عزاداري براي حضرت سيدالشهدا (ارواحنا فداه) از افضل اعمال و قربات الهي است، بلکه واجب کفايي است و مورد تأييد نبي اکرم (ص) و حضرات ائمه هدي(ع) بوده است.
آيا جلسات عزاداري به شکل کنوني؛ زنجير زدن، سينه زني، دسته عزاداري و... بدعت در دين رسول الله نيست؟
ـ خير، بدعت نيست؛ عزاداري به شکل متعارف و به تعبير مرحوم استاد بزرگوار و عظيم الشأن، حضرت امام(ره)، عزاداري به شيوه سنتي از افضل اعمال و قربات الهي و مورد تأکيد اکيد پيامبر عظيم الشأن و حضرات ائمه هدي(ع) مي‏باشد.
آيا اصل قمه زدن (يعني تيغ بر سر زدن و جاري کردن خون) بنفسه مورد جواز شرع مقدس مي باشد؟
ـظاهراً مصداق عزاداري نيست؛ ولي در وضع فعلي، انجام اين عمل جايز نيست.
علاوه بر اينگونه سؤالات، مسائلي از قبيل اهداف و کيفيت قيام اباعبدالله(ع)، نحوه خواندن زيارت عاشورا، برکات تربت سيدالشهدا و مسائل متفرقه مجالس عزاداري از جمله وظيفه بانيان و شرکت کنندگان در مجالس عزا، برهنه شدن و هروله در زمان سينه زني، استفاده از آلات موسيقي در مجالس اهل بيت(ع)، روضه هاي بدون سند، مجالس مخصوص بانوان و... نيز از زبان حضرت آيت الله العظمي مظاهري پاسخ داده شده است.
چاپ دوم اين کتاب در قطع و شکل و قالبي بسيار جذاب، در 144 صفحه، توسط انتشارات «شهيد حسين فهميده» اصفهان در زمستان 84 منتشر شده است.
تراژدي کربلا، مطالعه جامعه شناختي گفتمان شيعه
اين کتاب که نام اصلي آن تراجيديا کربلاء، سوسيولوجيا الخطاب الشيعي است، توسط ابراهيم الحيدري ـ محقق و جامعه‏شناس عراقي ـ نوشته شده و توسط انتشارات «دارالکتاب اسلامي» منتشر شده است، حاوي سير نسبتاً جامعي از مباحث تاريخي و جامعه‏شناختي درباره عزاداري، خصوصاً در کشور عراق است. در بخشي از اين کتاب آمده است:
عادات و رسوم سنتي از نگاه روانشناسي اجتماعي برانگيزاننده نوعي شور و هيجان صوفيانه بوده که به‏طور ناخودآگاه موجب پالايش روان از فشار و سرکوبهاي تراکم يافته و احساس گناه و خطاکاري مي‏گردد. اين فرآيند پالايشي، همواره در خلال يک رفتار جمعي و در فضاي يک احساس ناخودآگاه مشترک تحقق مي يابد...
اين انتقام دروني، گاه از روي آگاهي صورت مي پذيرد که نوعي احساس کاذب و غيرواقعي است. احساس ظلم و ذلت نيز گاه انسان را به انتقام از خويشتن به جاي انتقام از ستمگران قدرتمند وامي دارد؛ اين فرآيند معکوس، ناشي از حالت ضعف دروني و ناتواني در مقابله با ظلم است...
در قسمت ديگري از اين کتاب آمده است:
نهضت امام حسين از اهدافي انقلابي و مفاهيمي بلند و ابعادي انساني برخوردار است.اين نهضت بزرگ به وسيله برخي مردم از درون تهي شده و تنها به برخي مراسم و مجاس اندوهبار محدود شده است. شکنجه بدن و اعمال خشونت عليه خويش به روشي کاملاً عقب مانده و زيانبار، از جمله اين مراسمها است. در همين حال، ملت عراق در اثر شکافهاي دروني و عجز و عقب ماندگي در بدترين وضعيت و شديدترين مصيبت قرار دارند.
بنابراين اگر ما به دنبال حرکت در راه امام حسين و تأسي از اهداف بلند وانقلابي آن حضرت هستيم، بايد همچون او به شخصيت انساني احترام گذاشته و از کرامت انسان دفاع کنيم و در برابر هرگونه ذلت، خواري و عقب‏گرد به شدت مقابله و مبارزه کنيم.
يکي از نقاط قوت اين کتاب، همانگونه قبلاً نيز اشاره شد، بررسي سير تاريخي ورود بسياري از انحرافات به عزاداري است که در کتاب حاضر (دست پنهان) نيز از آنها استفاده شده است.
عاشورا، عزاداري، تحريفات
اين کتاب که جمع آوري ارزشمندي از کتابهاي علماي معاصر و مقالات صاحبنظران در بحث عزاداري عاشوراست.فرصتي است براي آنان که ميخواهندديدگاههاي کارشناسانه ديني دربحث مباني و ريشه هاي تحريفات ردعزاي حسيني رادرکنار نظرات صاحبنظران جامعه شناسي روز را در کنار هم بيابند.
ارائه کتب و آثاري از شهيد مطهري (تحريفات و عوامل آن)، محمدرضا حکيمي (عاشورا، مظلوميتي مظاعف)، ميرزا حسين نوري مازندراني (صدق در مقتل خواني)، علامه سيد محسن امين (عزاداريهاي نامشروع با ترجمه جلال آل احمد)، شيخ عباس قمي (اصلاح سوگواري) و ديگر کارشناسان ديني درکنار مقالاتي ارزشمند از دکتر سيد محمد ثقفي (نقش مصلح ديني در خرافه زدايي)، محمد صحتي سردرودي (دستاويز قمه زني و خرافه زدايي از عاشورا)، غلامرضا گلي زواره (از مرثيه تا تعزيه)، ناصر باقري بيدهندي (بايدها و نبايدهاي عزاداري) و...
در مقاله سوء استفاده از عزاداري از اين کتاب مي خوانيم:
برخي در اثر عدم تمييز ميان اين عادات و رسوم نادرست با مراسم سوگواري امام حسين(ع) به طور کلي از انديشه اصلاح و پالايش اين مراسم فارغ گشته و تلاشي براي ابداع عادات و رسومي سازگار با تحولات دنياي جديد بجاي عادات و رسوم نادرست سابق ننمودند. اما ديگراني که با آن عادات و رسوم نامعقول مخالف بودند «از جانب عامه مردم تحت فشار بوده و هرگونه موضع‏گيري خود را موجب از دست دادن جايگاه اجتماعي خويش مي ديدند. زيرا غوغاسالاري عوام در اندک زماني به شيوع تهمت هايي همچون بي ولايتي يا دشمني با اهل بيت مي انجاميد... به همين دليل، فقها غالباً از زاويه عناوين کلي فقه به اين گونه قضايا نگريسته و به آثار و پيامدهاي منفي آن عادات و رسوم در جامعه که چهره مذهب و دين را مخدوش ميساخت توجه کمتري مي نمودند...بر همين اساس،حکم به جواز آنهاصادر مي کردند.»
نويسنده در ادامه، با نقل بخشي از مقاله المجالس الحسينيه، احياء امر الاسلام في خط اهل‏بيت(ع)(187)مي نويسد: بسياري از فقهاي بزرگ همچون شيخ مرتضي انصاري بر اين نظر بوده و مجروح ساختن بدن را با قمه يا قلاب هاي آهني يا کتک زدن شديد خود را حرام و ضرر به نفس مي شمردند.
در بخش دوم اين کتاب، پنج مصاحبه مفصّل با علما و کارشناسان ديني آمده که در قالب اين مصاحبه ها زوايايِ پنهاني از موضوع انحرافات عزاداري و حدود شرعيِ آن مورد بحث قرار گرفته است؛ مصاحبه هايي با آيات عظام و حجج اسلام محمدهادي معرفت، يوسفي غروي، سيد ضياء مرتضوي، نظري منفرد و... در اين مجموعه ارزشمند که در 641 صفحه توسط انتشارات «صحيفه خرد» منتشر شده، ارائه گرديده است.

پانوشت‌های این بخش:

184 . بخشي از سخنراني حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در حرم مطهر حضرت معصومه(سلام الله عليها)، نهم رمضان 1430
185. بيانات رهبر معظم انقلاب در سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (سلام‏الله‏عليها) 14/4/86
186. اعيان الشيعه، چاپ بيروت، ج 10، ص 363
187. چاپ شده در مجله النور، ش 75، لندن، 1997 ميلادي
***متن کامل ویراست جدید این کتاب ارزشمند را در این آدرسها ببینید: وبلاگ کتاب: http://www.dastepenhan.blogfa.com  و همچنین:متن کتاب در خبرگزاری رسا/خبرگزاری حوزه های علمیه(صفحات۱-۱۱۴) وهمچنین:عکس های کتاب دست پنهان /16 صفحه رنگی آخر کتاب(صفحات ۱۱۴-۱۳۲) از سایت اسلام ناب وهمچنین: پی.دی.اف کتاب(صفحات 1-114) از سایت اسلام ناب وهمچنین:فصل بسیار مهم وجدیدکتاب دست پنهان/پاسخ به شبهات موافقین قمه زنی